Woda i ciepło z wnętrza ziemi – klucz do taniej i stabilnej energii
Jak działa energia wodna?
Energia wodna to jedna z najstarszych i najbardziej niezawodnych form energii odnawialnej, znana ludzkości od wieków. Zanim pojawił się prąd, turbiny wodne napędzały młyny, które mieliły ziarno na mąkę. Na podobnej zasadzie działają współczesne elektrownie przepływowe – woda płynie naturalnym biegiem rzeki, napędzając turbiny i wytwarzając energię elektryczną. Można je porównać do koła młyńskiego, które zamiast mąki produkuje prąd.
Ciekawym rozwiązaniem są także elektrownie pływowe, które wykorzystują regularne przypływy i odpływy mórz. Ich działanie opiera się na ruchu wody, który przepływając przez turbiny, generuje energię elektryczną – można to sobie wyobrazić jako oddech oceanu napędzający gigantyczne wiatraki zanurzone w wodzie. Dzięki przewidywalności tych zjawisk elektrownie pływowe są stabilnym źródłem energii. Co więcej, ich konstrukcja często pełni dodatkową funkcję, chroniąc wybrzeża przed erozją.
Najbardziej rozpoznawalnym typem elektrowni wodnych są jednak elektrownie zaporowe i szczytowo-pompowe.
Elektrownie zaporowe
W elektrowniach zaporowych woda jest gromadzona w sztucznym zbiorniku za pomocą tamy. Poziom wody jest podnoszony, co zwiększa potencjalną energię, która jest uwalniana w momencie przepływu wody przez turbiny. Im wyższa zapora, tym więcej energii można wygenerować. Przykładem jest legendarna Tama Hoovera w Stanach Zjednoczonych czy Tama Trzech Przełomów w Chinach – największa elektrownia wodna na świecie, która produkuje na pełnej mocy aż 22,5 gigawata energii w godzinę. Tyle energii wystarczyłoby, by zasilić przez rok małe miasto, takie jak Szczyrk czy Hel.
Elektrownie szczytowo-pompowe
Elektrownie szczytowo-pompowe pełnią funkcję wielkich „baterii” dla systemu energetycznego. Składają się z dwóch zbiorników wodnych – górnego i dolnego. Nadmiar energii, np. z elektrowni wiatrowych czy słonecznych, jest wykorzystywany do pompowania wody do górnego zbiornika. Gdy zapotrzebowanie na energię rośnie, woda jest spuszczana przez turbiny, generując prąd. Taki system pozwala na efektywne magazynowanie energii i redukcję strat i zwraca nawet do 80% energii pierwotnie zużytej na pompowanie.
W Polsce największą elektrownią tego typu jest Elektrownia Wodna w Żarnowcu. Przy pełnej mocy może wyprodukować 716 MWh energii w ciągu godziny, co wystarczyłoby na roczne zasilenie około 240 gospodarstw domowych. Żarnowiec działa także jako strategiczny magazyn energii, wspierając stabilność systemu energetycznego w momentach szczytowego zapotrzebowania.
Energia wodna to zatem nie tylko produkcja prądu, ale także rozwiązania wspierające ochronę środowiska, stabilność energetyczną i zrównoważony rozwój. Dzięki różnorodności typów elektrowni, woda pozostaje jednym z najbardziej wszechstronnych źródeł energii odnawialnej.
Jak działa energia geotermalna?
Energia geotermalna wykorzystuje ciepło wnętrza ziemi do zapewniania ogrzewania i elektryczności. Podstawa działania systemu jest dosyć prosta
W przypadku elektrowni, na początku dokonuje się dwóch odwiertów do głębokich wód gruntowych i montuje się rury, które doprowadzają gorącą wodę pod ciśnieniem do turbin. Gdy woda tam dociera i spowalnia, częściowo paruje, napędzając turbiny, a potem jest odprowadzana z powrotem do gruntu drugą rurą. Nowsze systemy nie polegają tylko na parze wodnej, a używają cieczy, które parują szybciej od wody, by te napędzały turbiny po tym, jak woda je nagrzeje. To nowoczesne rozwiązanie pozwala jeszcze lepiej wykorzystywać potencjał energii geotermalnej.
Z produkcją ciepła sprawa jest jeszcze prostsza. W tym przypadku, poza miejscami w których jest duża aktywność geotermalna (np. Islandia), najczęstszym modelem są znane wielu z was pompy ciepła.
Pompy ciepła wykorzystują temperaturę ziemi, aby zimą ogrzewać, a latem chłodzić domy, utrzymując stabilną temperaturę. Woda przepływa przez grunt w zamkniętym obiegu zasilanym przez pompę. Na głębokości około 6 metrów temperatura gruntu pozostaje niemal stała przez cały rok i odpowiada średniej rocznej temperaturze powietrza w danym regionie. W Polsce wynosi ona około 8–10°C. Można powiedzieć, że grunt na tej głębokości zachowuje „pamięć” klimatu – działa jak naturalny termos: latem jest chłodniejszy niż powierzchnia, a zimą cieplejszy, co czyni go idealnym medium do wymiany ciepła w systemach pomp ciepła.
Jeśli dom jest zimniejszy niż grunt, woda nagrzana w gruncie przepływa przez rury i ogrzewa budynek. Następnie schłodzona woda wraca do gruntu, gdzie ponownie się nagrzewa… i cykl się powtarza.
Jeżeli grunt jest zimniejszy od domu, to działa to odwrotnie. Zimna woda przepływa przez dom, schładzając go i nagrzana wraca do schładzającego ją gruntu. W ten sposób zużywa się znacznie mniej energii niż w przypadku alternatyw, gdyż energia wymagana do pompowania wody jest znacznie mniejsza niż energia wymagana do jej podgrzania, albo schłodzenia domu. To oznacza, że jeżeli zasilimy pompę poprzez wykorzystanie paneli fotowoltaicznych, możemy stworzyć praktycznie samowystarczalny energetycznie dom.
Korzyści energii wodnej i geotermalnej
Elektrownie wodne i geotermalne w większości przypadków dostarczają prąd niezależnie od warunków pogodowych, w odróżnieniu od energetyki wiatrowej czy słonecznej. Dodatkowo są one znacznie bardziej długowieczne, co obniża ich emisyjność.
Oczywiście, nie są to rozwiązania idealne. W szczególności elektrownie wodne wymagają wiele zasobów i terenu, żeby produkować na dużą skalę i są narażone na niebezpieczeństwa w przypadku powodzi i na spadki wydajności w razie suszy. Mimo to, ekstremalne zjawiska pogodowe są znacznie rzadsze od zwykłego zachmurzenia czy braku wiatru, dlatego hydroelektrownie pozostają znacznie stabilniejszym źródłem energii.
Energia wodna i geotermalna w praktyce
W rzeczywistości obie technologie znalazły już szerokie zastosowania. Fantastycznym przykładem tego jest Norwegia, której miks energetyczny jest złożony w 89% z hydroenergii. Co ciekawe, Norwegia pracę nad energią wodną zaczęła już… w 1892 roku. Poprzez rozwijanie nowych technologii i wykorzystywanie swojej topografii pełnej rzek w głębokich dolinach, Norwegowie zapewnili sobie wyjątkowo stabilny i nietypowy miks energetyczny.
Norwegia nie jest jedynym państwem nordyckim, które korzysta ze swojej geografii. Islandia, potomkowie wikingów, zasilają swój kraj w 70% energią wodną, a pozostałe 30% pochodzi z geotermii. Dzięki stabilnym i odnawialnym źródłom energii kraje te mogą pochwalić się jedną z najtańszych energii w Europie, zarówno pod względem kosztów produkcji, jak i dostępności dla mieszkańców.
Na tym tle Polska wypada znacznie skromniej. Większość istniejących elektrowni to mniejsze obiekty przepływowe oraz elektrownie szczytowo-pompowe, takie jak Elektrownia Żarnowiec, która pełni również rolę strategicznego magazynu energii.
Z kolei geotermia w Polsce wykorzystywana jest głównie do celów ciepłowniczych, na przykład w Geotermii Podhalańskiej, która zaopatruje w ciepło lokalne społeczności. W produkcji energii elektrycznej rola geotermii jest marginalna, głównie ze względu na brak naturalnych gorących źródeł o odpowiednich parametrach. Niemniej, w ostatnich latach coraz więcej Polaków inwestuje w przydomowe pompy ciepła – przystępne, ekologiczne i tanie w eksploatacji rozwiązanie, które staje się coraz bardziej popularne dzięki wsparciu rządowych programów.
Choć Polska ma jeszcze wiele do nadrobienia w porównaniu z Norwegią czy Islandią, sukcesywny rozwój technologii odnawialnych daje nadzieję na bardziej zrównoważoną przyszłość energetyczną. Kto wie, być może w przyszłości polska geotermia i hydroenergia będą odgrywać większą rolę w naszym miksie energetycznym?
Energia wodna i geotermalna to wyjątkowe OZE dzięki swojej prostocie, stabilności i długowieczności. Umożliwiają one nie tylko wytwarzanie prądu, ale także pomagają przechowywać naddatek z innych źródeł energii i ocieplają nasze domy. Wraz z rozwijającą się technologią, prawdopodobnie będą one stopniowo zwiększać swój udział w naszym miksie energetycznym, dlatego warto w nie inwestować już teraz.
Polecane

Biomasa: energia ukryta w codziennych odpadach
Biomasa to naturalny skarb ukryty w codzienności – materia organiczna, która pochodzi z roślin, zwierząt i ich odpadów, a którą możemy przekształcić w energię.

Czym jest energia odnawialna?
Żeby najlepiej wytłumaczyć to, czym jest energia odnawialna, najlepiej zacząć od definicji energii nieodnawialnej.

Ekonomiczne sekrety OZE. Jak energia odnawialna wpływa na nasze portfele?
Odnawialne źródła energii są stosunkowo nową częścią naszej rzeczywistości energetycznej, przez co wokół nich narosło wiele mitów.